ศาสตร์แห่งสมองที่ปลุกให้เราลุกมาออกกำลังกาย

หลายปีก่อน เคยไปวิ่งที่สวนลุมพินี 
วันนั้นไปด้วยใจอันน้อยนิดในแบบคนที่ไม่ได้อินแต่อยากลดน้ำหนัก
และแน่นอนก็ทำได้ไม่นาน สักพักเราก็เลิกๆ ลืมๆ การออกกำลังกายไปเหมือนเดิม
แต่สิ่งหนึ่งที่เราจำได้ไม่ลืมจนวันนี้ คือ คำบนหลังเสื้อของนักวิ่งคนหนึ่ง
ประโยคธรรมดาๆ ที่สำหรับเรามันกลายเป็น
the best word of เสื้อวิ่ง ที่ไม่มีคำไหนล้มตำแหน่งได้จนวันนี้
คำนั้น คือ ‘run for a reason’

แน่นอนเราทุกคนมีเหตุผลที่ลุกออกไปวิ่งหรือออกกำลังกายแตกต่างกัน
บางคนทำเพื่อลดหุ่น บางคนทำเพื่อรักษาโรค บางคนทำเพราะชอบ
มีแต่ตัวเองเท่านั้นที่จะรู้ว่ามันต้องเป็นเหตุผลไหนที่กระตุ้นเรามากพอ
จนทำให้เรามีแรงที่จะต่อสู้กับอุปสรรคต่างๆ 

เราเองก็พยายามมองหาเหตุผลในการออกกำลังกาย
เหตุผลที่จะ convince ให้ตัวเองมีแรงพอจะสวมรองเท้าออกไป
ที่จริงเคยพยายามจะวิ่ง จะไปฟิตเนส หรือจะออกกำลังอยู่หลายครั้ง
มีคนบอกว่าให้ไปวิ่งลดน้ำหนัก ไปวิ่งเพื่อสุขภาพ
ช่วงแรกๆ ก็ทำได้แต่สุดท้ายก็แพ้ใจตัวเอง เก็บรองเท้าใส่ตู้เหมือนเดิม
เหมือนมันยังไม่เจอเหตุผลที่ใช่มากพอ

และยิ่งพอตารางชีวิตแน่นมากๆ ก็พับแผนการออกกำลังเก็บเข้าตู้เซฟอย่างแน่นหนา
ชีวิตให้ความสำคัญกับงาน, เรียนมาเป็นอันดับแรกๆ

จนวันที่ได้เรียนเรื่อง ศาสตร์แห่งสมองสู่การเรียนรู้อย่างเป็นองค์รวม
ในวันนั้นทำให้เราเข้าใจว่า ภายในตัวมนุษย์มันมีระบบการทำงาน 3 ฐานที่เชื่อมโยงกันอยู่
นั่นคือ  สมอง-จิต-กาย (Brain-Mind-Body)
ทั้ง 3 ส่วนมันทำงานสอดประสานกัน การบกพร่องในส่วนหนึ่ง ย่อมส่งผลต่ออีกส่วนหนึ่ง
หรือหากมันจะดี มันก็จะดีไปพร้อมๆ กัน ยกตัวอย่างเช่น
เวลาเรารู้สึกเครียด เราก็ปวดหัว และร่างกายก็จะเกร็งตาม หัวใจเต้นแรง เป็นต้น

 

การดูแลตัวเอง
ต้องดูแลอย่างเป็นองค์รวม

 

ในคลาสวันนั้นมีพูดถึงเรื่องประโยชน์ของการออกกำลังกายที่มีผลต่อการทำงานของสมอง
และถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เราสนใจเรื่องสมองกับการออกกำลังกาย
อยากรู้ว่าร่างกายจะส่งผลต่อสมองและจิตใจอย่างไรบ้าง

 

และนี่คือข้อสรุปจากการเรียนรู้ของเราในช่วงที่ผ่านมา
และเป็นข้อสรุปที่ทำให้เราตื่นเช้าไปออกกำลังกายอย่างต่อเนื่องแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

1.ความพร้อมของสมองสำคัญไม่แพ้รอยหยัก
ตอนเด็กๆ เคยได้ยินคนบอกว่าถ้ามีรอยหยักเยอะๆ จะฉลาด
ตอนนั้นก็ไม่ได้คิดเถียงหรืออะไร แต่พอทำความเข้าใจเรื่องสมองมากขึ้น
เราค้นพบว่า เรื่องความพร้อมของสมอง ก็สำคัญไม่แพ้กัน
เพราะสมองทำงานในรูปแบบ Process ไม่ใช่ Product
ถึงความรู้เยอะแค่ไหน แต่ถ้าสมองไม่พร้อมก็ไม่มีความหมาย
สมองที่พร้อมทำงาน จะทำให้เราสามารถ process ข้อมูลได้เต็มที่
สามารถคิดวิเคราะห์ได้เต็มความสามารถ
ซึ่งสมองที่พร้อมทำงาน คือ สมองที่ไม่เครียด สมองที่ตื่นตัว สมองที่มีออกซิเจนไหลเวียน
และการออกกำลังกายสามารถทำให้สมองอยู่ในสภาวะที่พร้อมทำงานได้

2.Exercise ขยับกายให้สมองพร้อมเรียนรู้
เวลาเราออกกำลังกาย จะมีโปรตีนที่ชื่อว่า BDNF (brain derived neurotrophic factor) หลั่งออกมา
ซึ่งโปรตีนตัวนี้ช่วยให้เซลล์ประสาทแข็งแรง พร้อมทำงานเสมอ
อีกทั้งยังช่วยให้การสร้างเส้นใยประสาทดีขึ้น
นั่นหมายถึงว่าการคิดวิเคราะห์ การรับส่งข้อมูลก็จะดีขึ้นตามไปด้วย

อีกทั้งในส่วนของการจดจำก็ได้รับการพัฒนาด้วยเมื่อเราออกกำลังกาย
เพราะเมื่อเราออกกำลัง เราจะรู้สึกผ่อนคลาย และพักผ่อนได้เต็มที่
ซึ่งการพักผ่อนนอนหลับจะส่งผลให้สมองส่วนที่ใช้ในการจดจำ หรือ Hippocampus
สามารถทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ นำข้อมูลไปจัดเก็บไว้ทำให้เราจำได้นาน
โดยเฉพาะถ้าใครอยากจำเรื่องราวไหนๆ นานๆ ให้มันอยู่ใน Long term memory
เรายิ่งต้องนอน เพื่อให้สมองจดจำ

เรียกได้ว่าการออกกำลังเป็นตัวช่วยให้สมองพร้อมสำหรับการเรียนรู้ต่างๆ ได้
ทั้งการคิดวิเคราะห์และการจดจำ

3.ออกกำลังเพื่อดูแลใจ คลายเครียด
ไม่บอกก็คงรู้ว่าความเครียดมากๆและสะสมเป็นระยะเวลานานส่งผลเสียต่อสมอง
เช่น เซลล์ประสาทโดนทำลาย ความจำแย่ลง ทำให้เป็นโรคซึมเศร้า ฯลฯ
ความเครียดทำให้เราเรียนรู้ได้แย่ลง และทำลายมนุษย์มานักต่อนัก

สังเกตได้เวลาที่เราเครียด เรามักคิดอะไรไม่ออก
อึนๆ งงๆ เบลอๆ ประสิทธิภาพลดลง

แต่การออกกำลังกายสามารถลดความเครียดได้
เนื่องด้วย 2 เหตุผลง่ายๆ 
ข้อแรกเพราะการออกกำลังกายช่วยหลั่งสารเอนโดฟิน
ซึ่งถือว่าเป็นสารความสุขออกมา ทำให้เรารู้สึก แฮปปี้ สบายๆ
ซึ่งเจ้าเอนโดฟินนี้ออกมาทีหนึ่งจะอยู่ได้ประมาณ 2-3 วัน
เราจึงจำเป็นต้องออกกำลังกายสม่ำเสมอ

แต่ความท้าทายอยู่ที่ว่าเวลาเราออกกำลังกาย
สารเอนโดฟินมักหลั่งออกมาช้ากว่าสารความเครียดที่ทำให้เราถอดใจ
เพราะฉะนั้นถึงช่วงแรกๆ มันจะเหนื่อย อยากพอ ถ้าอดทนต่อไป มันจะคุ้มค่าแน่นอน 

และอีกหนึ่งข้อคือ เวลาที่เราออกกำลังกาย
โปรตีน BDNF ที่หลั่งออกมา ซึ่งเจ้าตัวนี้นอกจากจะช่วยเรื่องการเรียนรู้อย่างที่กล่าวไปแล้ว
ก็ยังช่วยป้องกันไม่ให้ความเครียดทำลายสมอง เหมือนเป็น Protector อีกชั้น

เมื่อไม่เครียด
สมองก็พร้อมทำงาน

4.หล่อเลี้ยงสมองด้วยการออกกำลังกาย
สมองเราเหมือนทานออกซิเจนเป็นอาหาร
มีงานวิจัยบอกว่า ถ้าสมองขาดออกซิเจนแค่ 5 นาที สมองก็แย่แล้ว
เพราะฉะนั้นการไหลเวียนของออกซิเจนจึงเป็นสิ่งสำคัญ 

และการออกกำลังกาย จะช่วยส่งเสริมการไหลเวียนเลือดและออกซิเจนทั่วร่างกาย
ซึ่งส่งผลให้เนื้อเยื่อ หรืออวัยวะร่างกาย รวมถึงสมองสามารถทำงานได้เต็มที่
อีกทั้งช่วยกำจัดสารพิษออกจากร่างกายด้วย

5.มนุษย์ถูกออกแบบให้ Active
ในอดีตมนุษย์ต้องออกล่า หาอาหาร หาที่อยู่อาศัย หรือหลบหนีผ่าน 2 มือ 2 เท้า
ไม่มีเครื่องมือเทคโนโลยีใดๆ คอยช่วยเหลือ
ทำให้เราคิดวิเคราะห์ท่ามกลางสถานการณ์การเคลื่อนไหว
เพราะฉะนั้นการพัฒนาสมองของมนุษย์จึงมีพื้นฐานอยู่ที่การเคลื่อนไหว
สมองของเราจึงอยู่ใน performance ที่ดีที่สุดเมื่อไม่ได้อยู่เฉยๆ

 

ออกกำลังเพื่อให้สมองพร้อมทำงานเต็ม Performance เท่าที่ควรจะเป็น

Exercise for a reason
พอเจอเหตุผลที่ใจพร้อมจะเชื่อฟัง ข้ออ้างทั้งหมดก็หายไป
จากที่แต่ก่อนมีคนชวนออกกำลังกายมากมาย (ซึ่งส่วนมากชวนไปลดหุ่น)
แต่ก็ไม่สามารถจูงใจจนทำเป็นกิจวัตรได้
จนมาถึงวันที่เราเข้าใจเรื่องการทำงานของสมอง ใจเราก็ยอมสิโรราบโดยดี
ซึ่งเอาเข้าจริงแล้ว ข้อดีของการออกกำลังกายมีเยอะมาก ไล่ยังไงก็ไม่หมด
เพียงแต่เหตุผลเรื่องสมองมันกลายเป็นกระตุ้นใจมากที่สุดอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
และมันคงกลายเป็น trigger ที่พาเราไปเจอข้อดีอื่นๆ เหล่านั้น
จากที่เคยจัดการออกกำลังกายให้อยู่คิวท้ายๆ ในชีวิต
ตอนนี้เราแทบให้มันอยู่ในอันดับต้นๆ
เพราะเราเข้าใจแล้วว่า สุดท้ายถ้าสมองไม่พร้อมทำงาน ร่างกายพัง
ไม่ว่าจะเรื่องสำคัญอะไรที่ตามมา มันก็มีสิทธิ์พังไปพร้อมกัน

และเราก็เห็นความเปลี่ยนแปลงทั้ง 3 ฐาน สมอง จิต กาย ของตัวเอง
สมองเราสบายขึ้น ไม่เครียด และในเวลาทำงานก็ Productive มากขึ้น
ส่วนใจเอง ก็รู้สึกมั่นใจในตัวเองมากขึ้น คงเป็นเพราะการเอาชนะตัวเอง
ตื่นขึ้นไปวิ่งตอนเช้า ปฏิเสธความขี้เกียจหลายๆ ครั้งได้
และร่างกาย ก็รู้สึกกระชับกระเฉงขึ้น ไม่เหนื่อยง่ายเหมือนแต่ก่อนแล้ว

ทุกวันนี้เวลาจะไปออกกำลังกาย
ก็จะไปด้วยอินเนอร์ที่ว่า ไปเติมเอนโดฟิน,  ไปเติมพลังสมอง, ไปเคลียร์ความเครียด
แล้วร่างกายและใจมันก็ยอมฟัง ยอมทิ้งความขี้เกียจแล้วไป ใส่รองเท้าออกไป
คงเป็นเพราะนี่เป็น Exercise for a reason  ของเราจริงๆ

 

Find your reason

 

ไม่ได้คาดคิดเหมือนกันว่าเรื่องสมองจะกลายมาเป็นแรงบันดาลใจขนาดนี้
เคยคิดว่าตัวเองเกลียดการออกกำลังกายซะด้วยซ้ำ
แต่มันก็ทำให้ได้เห็นความจริงที่ว่า
สุดท้ายมันไม่มีอะไรที่เราทำไม่ได้หรอก
อยู่ที่ว่าเราจะเปิดตัวเองไปสัมผัสมันสักแค่ไหน
ถ้าหากวันนี้ยังไม่พร้อม ใจมันยังไม่อนุญาต
ก็อาจจะลองมองหามุมอื่นๆ ที่ใจเรายอมเชื่อฟัง

 

ทุกเรื่องราวบนโลกนี้
มันต้องมีสักเหตุผลที่ใจเรายินดีรับฟัง

 

ขอบคุณอ.นอร์ท อ.จ๊อย อ.โหนด ที่เปิดโลกเรื่องสมองจนตอนนี้ติดมากกกกก
ขอบคุณอ.นอร์ทอีกครั้งที่ช่วยรีวิวความถูกต้องของข้อมูล
ขอบคุณหนังสือ brain rules
และเว็บไซต์ตามนี้เลย ที่ช่วยให้ข้อมูล
How physical exercise makes your brain work better
Exercise can boost your memory and thinking skills
Regular exercise changes the brain to improve memory, thinking skills