เปลี่ยนประสบการณ์เป็นครูในโลกของการเรียนรู้

ในวันที่โลกเปลี่ยนแปลงไม่หยุด ความรู้ที่เราคุ้นเคยถูกปั่นป่วนจนกลับหัวกลับหาง อะไรที่เคยใช่ก็อาจไม่ใช่ในยุคนี้ เราจะเตรียมพร้อมเด็กรุ่นใหม่ได้อย่างไร เมื่ออนาคตไม่รู้จะออกหัวหรือออกก้อย

เมื่อการเรียนรู้ในปัจจุบันถูก disrupt อย่างรุนแรงด้วยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี การจัดการเรียนรู้แบบครูยืนหน้าชั้นเรียน แล้วสอนสิ่งต่างๆ อาจไม่เพียงพออีกต่อไป ในเมื่อผู้เรียนสามารถค้นคว้าองค์ความรู้ได้เองง่ายๆ เพียงปลายนิ้ว การเรียนรู้ในรูปแบบของการเน้นประสบการณ์ของผู้เรียนเป็นที่ตั้ง (Experimental Learning) จึงถูกกล่าวถึงอย่างกว้างขวาง ว่าเป็นแนวทางที่น่าสนใจสำหรับการเรียนรู้ในยุคปัจจุบัน

จะดีมั้ยถ้าหากเด็กๆ ไม่ต้องรอป้อนความรู้ แต่พวกเขาสามารถสร้างการเรียนรู้ได้ด้วยตัวพวกเขาเอง

การเรียนรู้เชิงประสบการณ์ เป็นทฤษฎีการเรียนรู้หนึ่งที่เชื่อว่าการเรียนรู้เกิดขึ้นจากกระบวนการเปลี่ยนแปลงของประสบการณ์ที่อยู่ในตัวของผู้เรียนเอง ไม่มีใครสามารถสร้างประสบการณ์ให้พวกเขาได้ ทุกครั้งที่เกิดการเรียนการสอนแบบนี้ ผู้เรียนจึงเหมือนได้ศึกษาและทำความเข้าใจกับความคิด ความเชื่อของตัวเอง บนพื้นฐานของประสบการณ์ที่ผ่านมา ที่สำคัญ การเรียนรู้เชิงประสบการณ์ไม่ได้เน้นการเปลี่ยนแปลงเพียงแค่ด้านความคิดเท่านั้น แต่รวมถึงความรู้สึก การรับรู้ และพฤติกรรมที่เกิดขึ้น อีกทั้งยังเชื่อว่า การเรียนรู้ คือการแลกเปลี่ยนระหว่างกันระหว่างผู้เรียนกับสิ่งแวดล้อมรอบตัว ซึ่งจำเป็นต้องเกิดความขัดแย้งทางความคิดในระหว่างการเรียนรู้

ถ้าหากอ่านยังนึกไม่ออก
เราชวนนึกถึงเรื่องของการท่องเที่ยว
สมมติว่าเราออกเดินทางไปสักที่หนึ่ง แล้วพบว่าเราได้เรียนรู้เรื่องวัฒนธรรมของพื้นที่นั้นๆ
โดยที่ไม่ได้นั่งเรียนอ่านหนังสือเฉยๆ แต่เราได้สังเกต ได้สัมผัสโดยไม่ต้องมีใครสอน
และเกิดการตกตะกอนทางความคิดของตัวเอง
จนกลายเป็นความรู้ที่เราผลิตขึ้นมาเองจากประสบการณ์ส่วนตัว

ทักษะเหล่านี้ มันไม่ได้เกิดขึ้นกับผู้ใหญ่ หรือคนที่โตแล้วเท่านั้น
เด็กๆ เขาก็สามารถทำได้เช่นกัน

สำหรับเด็กๆ เราสามารถพบเจอการเรียนรู้แบบนี้ได้ที่ไหนบ้าง หากคิดเร็วๆ ก็คงจะเป็นการที่เด็กๆ ได้ออกทัศนศึกษา ไปพิพิธภัณฑ์ เดินป่า หรือทำกิจกรรมในห้องเรียน แต่หากนึกลงไปอีกสักคิด เราจะค้นพบว่าเมื่อเราเอาประสบการณ์ของผู้เรียนเป็นที่ตั้ง เด็กๆ สามารถเรียนรู้ตลอดเวลา เพราะไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน เวลาใด พวกเขาก็เรียนรู้จากสิ่งรอบตัวผ่านประสาทสัมผัสทั้ง 5 ลองสังเกตเวลาที่พวกเขาสอดส่องสิ่งรอบตัวด้วยแววตาขี้สงสัยสิ นั่นแหละ เราเชื่อว่า กำลังเกิดประสบการณ์ การเรียนรู้บางอย่างกับพวกเขาอยู่ 

การเรียนรู้แบบนี้ คือการกลับด้านความคิดในการเรียนการสอนแบบที่ผ่านมา จากแต่ก่อนเรายึดครู หรือผู้นำเป็นผู้มีอำนาจในการเรียนรู้ แต่แนวคิดเช่นนี้ คือการให้ผู้เรียนเป็นหัวใจสำคัญ ความท้าทายไม่ใช่การใส่ข้อมูลชุดความรู้ลงไปให้ได้มากที่สุด แต่เป็นการทำอย่างไรให้ผู้เรียนเข้ามามีส่วนร่วมกับกิจกรรมมากที่สุด เพื่อให้เขาสร้างประสบการณ์ของตัวเองผ่านกิจกรรมนั้นๆ ซึ่งถ้าจะให้แนะนำ วิธีหนึ่งที่จะช่วยให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมกับกิจกรรม คือ ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้จำเป็นต้องทำความรู้จักเด็กๆ ของตนให้ดีที่สุด ไม่ใช่แค่ระดับเบื้องต้น แต่ต้องลึกไปถึงความชอบ ความสนใจของเขา เพราะความสนใจเหล่านี้จะเปรียบเสมือนสะพานเชื่อมระหว่างกิจกรรมกับผู้เรียน ช่วยลดช่องว่างของการมีส่วนร่วม

เมื่อผ่านพ้นกิจกรรม ผู้สอนสามารถชวนคิด ชวนคุยต่อโดยไม่ปิดกั้นความคิด
เพื่อเข้าใจถึงประสบการณ์ที่เด็กๆ ได้เรียนรู้มาจากกิจกรรมนั้นๆ
หรืออีกนัยหนึ่งคือ ผู้สอนหรือผู้นำจะเปลี่ยนหน้าที่จากการมอบความรู้ให้เพียงฝ่ายเดียว
มาชวนคิด ชวนคุยถึงประสบการณ์ที่ผู้เรียนได้พบเจอมา
กลายเป็นการเรียนรู้ที่มีบทสนทนาระหว่างกัน

ผลที่เกิดขึ้นตามมา คือ สิ่งที่เด็กๆ จะได้นั้น ไม่ใช่แค่ความรู้ใหม่ๆ
แต่เป็นทักษะการเรียนรู้ ที่เขาสามารถเริ่มต้นจากตัวเองได้
ทุกๆ ที่รอบจะกลายเป็นห้องเรียนใบใหญ่ ที่มีตัวเด็กเองเป็นครูให้ตัวเอง
ห้องเรียนนี้จะไม่มีเวลาเปิด ปิดตายตัว แต่จะคงอยู่ตราบเท่าที่เขาได้ใช้ชีวิต
ซึ่งสิ่งนี้สำคัญมาก บนโลกที่มีความรู้ใหม่ๆ เกิดขึ้นตลอดเวลา

กระบวนการการเรียนรู้
สำคัญกว่าผลลัพธ์

แต่อ่านมาถึงตรงนี้ ก็อย่าเข้าใจไปว่า มีเฉพาะครูเท่านั้นที่นำหลักการนี้ไปใช้ได้ เพราะทุกคนที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับเด็กๆ เช่น พ่อ แม่ พี่สาว ฯลฯ หรือใครก็ตาม สามารถสร้างการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ให้กับพวกเขาได้

คุณครูอาจออกแบบกิจกรรมในชั้นเรียนเพื่อให้นักเรียนมีส่วนร่วมมากกว่านั่งฟังเฉยๆ แล้วท้ายคาบก็ชวนพูดคุย สรุปการเรียนรู้
ในขณะเดียวกัน คนในครอบครัวก็สามารถหากิจกรรมทำร่วมกัน แล้วลองปล่อยให้เด็กๆ ได้ใช้พลังตัวเองเต็มที่โดยไม่ปิดกั้น 

ถ้าพูดกันจริงๆ แล้วสิ่งสำคัญที่สุดของผู้ใหญ่อย่างเราๆ คือเพียงแค่เปิดใจให้เด็กๆ ได้เรียนรู้อย่างอิสระ ไม่ตีกรอบ หรือพยายามสร้างชุดความรู้ตายตัวอย่างเดียว แต่เหลือพื้นที่ให้จินตนาการ และประสบการณ์ของเขาโลดแล่นด้วยตัวของเขาเองด้วย ใครจะรู้ว่าประสบการณ์ที่เขาสร้างขึ้นเอง อาจจะพาเขาไปไกลกว่าที่เราคิดก็ได้

สิ่งที่ควรระวังสำหรับการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ คือ กระบวนการเรียนรู้อาจถูกผูกติดกับผู้เรียนมากเกินไป ซึ่งถ้าผู้เรียนเหนื่อย เบื่อ ไม่เอาแล้ว ก็พาลจะทำให้กิจกรรมที่เตรียมมาพังเอาง่ายๆ คนจัดหรือผู้ดูแลจึงต้องใส่ใจผู้เรียนมากๆ พยายามสังเกตสภาวะของเด็กๆ แต่ละคน เพื่อให้กิจกรรมลุล่วงไปได้ด้วยดี พวกเขามีประสบการณ์การเรียนรู้อย่างเต็มที่

โลกยุคใหม่ เราจะไม่มีคำตอบตายตัวให้กับสิ่งใดๆ
ทุกอย่างพร้อมเปลี่ยนแปลง กฎเดิมๆ พร้อมถูกทำลายตลอดเวลา
การมุ่งเน้นผลลัพธ์ตายตัว อาจทำให้เราเดินล้าหลังโดยไม่รู้ตัว
มาร่วมกันสร้างกระบวนการเรียนรู้ที่จะปลูกฝังทักษะเพื่ออนาคตให้เด็กๆ กันค่ะ 😀